Een gesloten voordeur of afdelingsdeur is niet alleen een gebouwkeuze. Onder de Wet zorg en dwang kan zo'n deur de bewegingsvrijheid van bewoners beperken en een individuele besluitvorming vereisen. De IGJ bezocht in 2025 35 verpleeghuizen en zag dat openen beter lukt wanneer vrijheid breed wordt gedragen, alle medewerkers passend zijn geschoold en het management teams ondersteunt. Voor HR betekent dit: organiseer de randvoorwaarden, maar laat zorginhoudelijke Wzd-besluiten bij de aangewezen deskundigen.
Open deuren zijn volgens de IGJ de standaard. Een collectief slot mag niet ongemerkt de plaats innemen van een individuele Wzd-afweging. HR moet daarom rollen, scholing, teamondersteuning en beschikbaarheid organiseren; de zorgverantwoordelijke en Wzd-functionaris houden hun eigen wettelijke taken en onafhankelijkheid.
De IGJ bezocht 35 verpleeghuizen met 24-uurszorg
De IGJ bezocht in 2025 in totaal 113 zorginstellingen en publiceerde de uitkomsten op 23 maart 2026. Binnen de verpleeghuiszorg ging het om 35 grotere en kleinschalige locaties met 24-uurszorg, waaronder woonvormen voor mensen met dementie. De inspectie keek vooral naar voordeuren en afdelingsdeuren.
Bij locaties met open deuren zag de inspectie een breed gedragen visie en beleid en medewerkers die zich gesteund voelden door het management. De betrokkenheid van alle medewerkers en passende scholing werd als onmisbaar genoemd, ook voor receptionisten en facilitaire medewerkers. Dit zijn bevindingen uit toezichtbezoeken, geen representatieve meting van alle Nederlandse verpleeghuizen.
Een gesloten deur kan beperking van bewegingsvrijheid zijn
De Wzd rekent het beperken van bewegingsvrijheid en insluiten tot de vormen van onvrijwillige zorg. Het Informatiepunt dwang in de zorg verduidelijkt dat hiervan sprake kan zijn wanneer een bewoner op een gesloten afdeling of achter een gesloten voordeur verblijft, een locatie niet zelfstandig kan verlaten of eerst toestemming moet vragen om naar buiten te gaan.
Bij verzet moet het Wzd-stappenplan worden gevolgd. Voor een wilsonbekwame cliënt geldt het stappenplan bij een maatregel die de bewegingsvrijheid beperkt of insluiting mogelijk maakt ook wanneer cliënt en vertegenwoordiger zich niet verzetten. De besluitvorming is individueel en multidisciplinair en heeft als doel onvrijwillige zorg te voorkomen, af te bouwen of door een minder ingrijpend alternatief te vervangen.
HR faciliteert, maar neemt geen Wzd-besluit over
De zorgverantwoordelijke zet de stappen rond het zorgplan en de Wzd-functionaris beoordeelt of onvrijwillige zorg daarin kan worden opgenomen. De zorgaanbieder moet de Wzd-functionaris zijn taak naar behoren laten uitvoeren en diens onafhankelijkheid waarborgen. Een rooster, gebouwprotocol of managementbesluit mag die professionele en wettelijke rollen niet vervangen.
HR en management zijn wel verantwoordelijk voor organisatorische voorwaarden: actuele roltoedeling, voldoende tijd voor overleg en evaluatie, toegang tot passende deskundigheid, scholing voor betrokken functies en continuïteit bij verlof of vacatures. Leg vast wie bevoegd is om welke beslissing te nemen en wie slechts uitvoert, signaleert of ondersteunt.
Scholing moet verder reiken dan alleen zorgprofessionals
Een open-deurenbeleid raakt ook medewerkers die bewoners, bezoekers en signalen bij de entree tegenkomen. De IGJ noemt daarom expliciet receptie en facilitaire functies. Dat betekent niet dat iedere medewerker dezelfde Wzd-opleiding nodig heeft. De inhoud en diepgang moeten passen bij taak, contact met bewoners en beslissingsbevoegdheid.
Maak onderscheid tussen basisbewustzijn, handelingsafspraken voor een concrete locatie en verdiepende scholing voor zorgverantwoordelijken, Wzd-functionarissen en andere inhoudelijke rollen. Registreer niet alleen deelname, maar controleer of nieuwe en tijdelijke medewerkers vóór zelfstandige inzet weten wie zij moeten inschakelen en wat zij niet zelf mogen beslissen.
Vertaal vrijheid niet automatisch naar een generieke bezettingsnorm
De IGJ beschrijft steun van management, passende scholing en een gedeelde visie als succesfactoren, maar schrijft geen landelijk aantal medewerkers per open deur of afdeling voor. De benodigde inzet hangt af van bewoners, omgeving, gebouw, technologie, tijdstip, alternatieven en de individuele zorgplannen.
Beoordeel daarom per locatie welke signalen en begeleidingsvragen ontstaan, wanneer deskundige opvolging beschikbaar moet zijn en welke knelpunten terugkomen. Gebruik incidenten, bijna-incidenten, bewonerservaringen en Wzd-evaluaties om roosters, scholing en werkafspraken bij te stellen. Domotica kan ondersteunen, maar mag volgens de IGJ niet vanzelf de gesloten deur vervangen door een nieuwe generieke beperking.
Toepassen
Werkgeverscheck
Gebruik deze controlelijst als startpunt. De concrete situatie en actuele primaire bron blijven bepalend.
- Breng per locatie in kaart welke deuren, leefcirkels en andere middelen de bewegingsvrijheid kunnen beperken.
- Leg de rollen van zorgverantwoordelijke, Wzd-functionaris, leidinggevende, receptie en facilitair personeel afzonderlijk vast.
- Koppel scholingsniveau aan functie, cliëntcontact, signaleringstaak en beslissingsbevoegdheid.
- Borg tijd en vervanging voor multidisciplinair overleg, Wzd-beoordeling en periodieke evaluatie.
- Maak nieuwe, tijdelijke en facilitaire medewerkers vóór zelfstandige inzet bekend met locatieafspraken en escalatieroutes.
- Gebruik ervaringen en evaluaties om bezetting, werkafspraken en minder ingrijpende alternatieven aantoonbaar te verbeteren.
Waar de grens ligt
Deze publicatie beschrijft algemene Wzd-regels en de toezichtbevindingen van de IGJ zoals gecontroleerd op 18 augustus 2026. Zij bepaalt niet of een deur, leefcirkel of andere maatregel in een individuele situatie is toegestaan en geeft geen generieke personeelsnorm. Laat zorginhoudelijke en juridische beslissingen nemen en toetsen door de daarvoor aangewezen professionals op basis van het actuele zorgplan, de toepasselijke wet en de concrete situatie.
Bronverantwoording
Primaire en sectorale bronnen
Geraadpleegd op 18 augustus 2026. We volgen relevante wijzigingen en actualiseren wanneer de norm, data of bron verandert.
- IGJ: Zorginstellingen in beweging naar open deurenOpzet, sectorbevindingen en succesfactoren uit bezoeken aan onder meer 35 verpleeghuizen.
- IGJ: Open je ogen voor gesloten deurenToezichtuitgangspunt dat open deuren de standaard zijn en beperkingen zorgvuldig moeten worden onderbouwd.
- Informatiepunt dwang in de zorg: Praktijkvoorbeelden onvrijwillige zorgUitleg over gesloten deuren, beperking van bewegingsvrijheid en toepassing van het Wzd-stappenplan.
- Overheid.nl: Wet zorg en dwangWettelijke categorieën van onvrijwillige zorg en rollen binnen de besluitvorming.