Familieleden en vrijwilligers helpen in verpleeghuizen steeds vaker bij transfers. Dat kan passend zijn, maar een eerdere ervaring met een tillift is geen bewijs dat iemand een ander toestel, een andere tilband of een veranderde transfersituatie veilig beheerst. De organisatie moet daarom vóór gebruik zichtbaar maken wie welke rol heeft, welke combinatie is toegestaan, wie de bekwaamheid beoordeelt en wanneer iemand direct moet stoppen.
Maak geen algemeen vinkje ‘kan met tillift werken’. Leg per informele zorgverlener en bewoner vast welke taak, lift en tilband zijn besproken en geoefend, welke cliëntspecifieke aanwijzingen gelden, wie toezicht of tussenkomst kan bieden en welke veranderingen een nieuwe beoordeling vereisen. Houd mantelzorgers en vrijwilligers juridisch en organisatorisch uit elkaar.
Bepaal eerst of iemand mantelzorger of vrijwilliger is
Een naaste die voor de eigen partner of ouder zorgt, handelt in een andere verhouding tot de organisatie dan een vrijwilliger die in opdracht van de zorgorganisatie werkt. De IGJ maakt dat onderscheid ook bij taakdelegatie: bij mantelzorgers ligt de verantwoordelijkheid voor de geboden zorg anders dan bij vrijwilligers, die zich aan de regels van de organisatie moeten houden.
Leg daarom vóór de taakafspraak vast vanuit welke rol iemand handelt. Gebruik niet één generiek formulier voor alle informele zorg. De rol bepaalt wie afspraken maakt, welke instructies gelden, hoe toezicht wordt ingericht en hoe de organisatie reageert wanneer de situatie verandert.
Beoordeel de concrete combinatie van persoon, bewoner, lift en tilband
De IGJ zag dat een familielid een ander type hulpmiddel gebruikte dan hij gewend was en dat de bewoner daarbij viel. Dat voorbeeld laat zien waarom ervaring niet zonder meer overdraagbaar is. Een plafondlift, mobiele lift, actieve lift en verschillende tilbanden vragen elk om eigen handelingen en controles. Ook gewicht, belastbaarheid, cognitie en medewerking van de bewoner kunnen de transfer veranderen.
Beschrijf daarom niet alleen ‘tillift’, maar noteer het toegestane toestel, de bijbehorende tilband, de transfer waarvoor de afspraak geldt en relevante cliëntspecifieke aanwijzingen. Controleer dat het hulpmiddel in het onderhouds- en afkeurproces van de organisatie valt. Een eigen hulpmiddel van een bewoner mag niet buiten beeld blijven wanneer medewerkers of informele zorgverleners het gebruiken.
Combineer instructie met voordoen, oefenen en observeren
Een handleiding of korte uitleg is niet genoeg om veilige uitvoering vast te stellen. Laat een aangewezen deskundige de transfer voordoen, laat de informele zorgverlener oefenen en observeer de volledige handeling: voorbereiding, keuze en bevestiging van de tilband, positionering, bediening, communicatie met de bewoner en afronding.
Leg vast wie de beoordeling deed, wanneer die plaatsvond, voor welke concrete combinatie zij geldt en of begeleiding nodig blijft. De IGJ vraagt zorgaanbieders zicht te houden op de bekwaamheid van informele zorgverleners en afspraken navolgbaar te maken. Dat vraagt om een herleidbare beoordeling, niet alleen om een presentielijst van een algemene training.
Maak stopcriteria en hulp direct uitvoerbaar
De afspraak moet ook beschrijven wanneer de transfer niet doorgaat. Denk aan een onbekende of beschadigde tilband, een storing, een afwijking van het transferplan, pijn of onverwacht verzet van de bewoner, onvoldoende ruimte, twijfel over positionering of het ontbreken van afgesproken ondersteuning. Bij twijfel is stoppen en deskundige hulp inschakelen de veilige route.
Zorg dat tijdens de transfer duidelijk is wie bereikbaar is en hoe snel tussenkomst mogelijk is. Een telefoonnummer in een map is onvoldoende als niemand de oproep kan opvolgen. Verbind de afspraak daarom aan dienstbezetting, overdracht en een praktische escalatieroute.
Beoordeel opnieuw bij iedere relevante verandering
Een eerdere beoordeling verliest betekenis zodra een essentieel onderdeel verandert. Een ander type lift of tilband, een gewijzigde conditie van de bewoner, een nieuwe transferlocatie, langdurige onderbreking, een incident of een aangepaste werkwijze zijn signalen voor herbeoordeling. Blokkeer gebruik totdat de nieuwe combinatie is uitgelegd en zo nodig opnieuw is geoefend.
Maak deze wijzigingssignalen onderdeel van het zorgplan- en hulpmiddelenproces. Zo bereikt een wijziging niet alleen de zorgmedewerker, maar ook de vrijwilliger of mantelzorger voor wie de oude afspraak gold. Voorkom dat een mondelinge overdracht de enige waarschuwing is.
Onderzoek incidenten als systeemvraag
Een incident of bijna-incident kan samenhangen met vaardigheid, maar ook met een verkeerde combinatie van lift en band, slijtage, onduidelijke instructie, een veranderd transferplan of ontbrekende hulp. Stel het hulpmiddel zo nodig buiten gebruik en volg de bestaande meld- en onderzoeksroute. Bij ernstige schade of overlijden kan een wettelijke meldplicht aan de IGJ spelen; laat die beoordeling door de daarvoor verantwoordelijke functionaris doen.
Gebruik de uitkomst om instructie, registraties, onderhoud, roosters en overdracht te verbeteren. Het doel is niet alleen vaststellen wie de lift bediende, maar begrijpen waarom de organisatie de onveilige situatie niet eerder heeft onderkend of gestopt.
Toepassen
Werkgeverscheck
Gebruik deze controlelijst als startpunt. De concrete situatie en actuele primaire bron blijven bepalend.
- Leg vast of iemand als mantelzorger of als vrijwilliger handelt en gebruik de passende afsprakenroute.
- Koppel toestemming aan de concrete bewoner, transfer, tillift en tilband; vermijd een algemeen bekwaamheidsvinkje.
- Laat een deskundige voordoen, oefenen en observeren en registreer beoordelaar, datum, reikwijdte en beperkingen.
- Maak stopcriteria, bereikbare hulp en eventuele tussenkomst onderdeel van de dagelijkse dienstorganisatie.
- Herbeoordeel na een gewijzigd hulpmiddel, veranderde cliëntsituatie, incident of langere onderbreking.
- Verbind incidentanalyse met scholing, onderhoud, transferplan, overdracht en rooster in één verbetercyclus.
Waar de grens ligt
Deze publicatie geeft organisatorische aandachtspunten voor verpleeghuizen en bepaalt niet of een specifieke mantelzorger of vrijwilliger een concrete transfer veilig kan uitvoeren. Laat de individuele situatie, het hulpmiddel en de bekwaamheid beoordelen door de daarvoor aangewezen deskundigen. Raadpleeg bij vragen over aansprakelijkheid of een wettelijke meldplicht passende juridische of professionele ondersteuning.
Bronverantwoording
Primaire en sectorale bronnen
Geraadpleegd op 31 augustus 2026. We volgen relevante wijzigingen en actualiseren wanneer de norm, data of bron verandert.
- IGJ: veilige toepassing van medische hulpmiddelen in verpleeghuizenInspectiebevindingen en aanbevelingen over tilliften, bekwaamheid, informele zorgverleners en onderhoud.
- IGJ: taakdelegatieUitleg over verantwoordelijkheden, vrijwilligers, mantelzorgers en voorwaarden bij taakdelegatie.
- Zorg voor Beter: grenzen aan mantelzorg en vrijwilligerswerkPraktische duiding van rollen, kennis en vaardigheden en de verantwoordelijkheid van de zorgorganisatie bij vrijwilligers.